Sağlıksız Uyku

SAĞLIKSIZ UYKU-KANSER OLUŞUMU-MELATONİN

Uyku yoksunluğunun  bozulmuş anti-tümör yanıtı için bir risk faktörü olduğu giderek daha fazla kabul görmektedir.  Epidemiyolojik çalışmalar   kısa uyku süresi ile birkaç kanserin oluşum riski arasında (meme, kolorektal ve prostat kanserleri ) anlamlı  bir ilişki olduğu görülmektedir (1-2)

Bu ilişkinin altında yatan potansiyel mekanizmalardan biri antimitotik, antioksidan, apoptotik, anti-estrojenik, anti-angiogenik  etkileriyle potansiyel anti kanserojen   olan melatoninin gece ışığa maruz kalınması nedeniyle daha kısa süreli salınımıdır (3)

Melatonin aynı zamanda immünomodulatör ve anti inflamatuar etkileriyle anti kanser aktivite gösterir ( Proinflamatuar nükleer faktör-κB (NF-κB)/NLRP3 inflammasome yolağının inhibisyonu,   T/B hücre aktivasyonunu sağlayarak  ve makrofajları destekleyerek ) (4)

Melatonin eksikliğinin yanı sıra  uyku eksikliğine  bağlı bozulmuş anti tümör immün yanıt artmış kanser oluşum  riskiyle birliktedir.

72 saat uykusuz bırakılmış farelerde kontrol grubuna göre  anti tümör özelliklere sahip  doğal öldürücü (NK) hücrelerin azalmış sitotoksik aktivitesi gösterilmiştir. Hayvanlarda deneysel pulmoner metastas modellerinde kronik uyku yoksunluğu sonrası  tümör mikro çevresinde CD8 T hücreleri ve NK hücreleri gibi sitotoksik hücrelerin sayısında azalma gösterilmiştir. Bu modelde, uykudan mahrum bırakılmış hayvanların azalan antitümör bağışıklığı;  Lenf düğümlerinde antijen sunan hücrelerin (dendritik hücreler) ve efektör CD4   T-hücre sayıları sayısında azalma  ve buna  karşılık gelen sitokin profili (azalmış IFN-γ) ve tümörlere karşı en etkili bağışıklık tepkisini gösteren  Th1 yanıtın azalmasıyla açıklanır (5-6)

Uyku yoksunluğu ile gelişen bağışıklığı baskılayıcı ortam, tümörlerin  erken başlangıcını artırabilir, kanserin büyüme hızında ve mortalitede artışa neden olabilir.

Tam uyku kısıtlaması yapılan kişilerde kanserle mücadelede çok önemli rolü olan doğal öldürücü hücrelerin  (NK hücreler) sayısında belirgin  azalma gözlenmesi  ve toparlayıcı uyku sonrası bu hücrelerin normal seviyeye geri dönmesi, uykunun bedenin kanserle mücadelesinde ki önemini şiddetle vurgulamaktadır. Epidemiyolojik çalışmalarda sadece enfeksiyonlar değil bazı kanser tiplerinin (kalın bağırsak prostat meme)  6 saat ve altında uyuyan insanlarda daha sık görüldüğü bulunmuş Bu ilişki öyle güçlüdür ki dünya sağlık örgütü uyku düzensizliğini muhtemel kanserojen olarak kabul etmektedir.

Transkriptomik verilerin bir meta-analizinde uyku yoksunluğunun  farelerin korteks ve hipotalamus örneklerinde sirkadiyen ritimle ilgili genleri  baskılayıcı ve teşvik edici yönlerinin olduğu  görülmüş. Uyku yoksunluğu ile baskılanan  genler bağışıklık sistemi ve aktive edilen  genler  oksidatif fosforilasyon, kanser ve T2 DM ilişkili bulunmuş (7)

Çok sayıda sirkadiyen ritimle ilgili  T2 DM ve  kanser  genleri mevcut olup bazı hastalıkların ve kanserin  oluşumuyla ilişkili görünmekte. Her ne kadar bu uyku yoksunluğunun neden olduğu immün aracılı mekanizmaların  kanser üzerindeki etkileri daha ileri araştırmaları gerektirse de anti tümör konak savunmasında bağışıklık fonksiyonunun önemi iyi bilinmekte olup uyku yoksunluğundan sonra bozulmuş bağışıklık tepkisiyle  ilişkili artmış kanser riski insan ve hayvan çalışmalarında  tanımlanmıştır (8)

Kaynaklar

1. Jiao, L. et al. Sleep duration and incidence of colorectal cancer in postmenopausal women. Br. J. Cancer 108, 213–221 (2013).
2. Cao, J. et al. Sleep duration and risk of breast cancer: The JACC Study. Breast Cancer Res. Treat. 174, 219–225 (2019).
3. Wu, A. H. et al. Sleep duration, melatonin and breast cancer among Chinese women in Singapore. Carcinogenesis 29, 1244–1248 (2008)
4. Luo, J. et al. Effect of melatonin on T/B cell activation and immune regulation in pinealectomy mice. Life Sci. 242, 117191 (2020).
5. De Lorenzo, B. H., de Oliveira Marchioro, L., Greco, C. R. & Suchecki, D. Sleep-deprivation reduces NK cell number and function mediated by betaadrenergic signalling. Psychoneuroendocrinology 57, 134–143 (2015).
6. De Lorenzo, B. H. P. et al. Chronic sleep restriction impairs the antitumor immune response in mice. Neuroimmunomodulation 25, 59–67 (2018).
7. Barbosa Vieira, T. K. et al. Correlation between circadian rhythm related genes, type 2 diabetes, and cancer: insights from metanalysis of transcriptomics data. Mol. Cell Endocrinol. 526, 111214 (2021).
8. Gonzalez, H., Hagerling, C. & Werb, Z. Roles of the immune system in cancer: from tumor initiation to metastatic progression. Genes Dev. 32, 1267–1284 (2018).